Ο δρόμος που θα βγάλει από την απομόνωση τις κοινωνίες του Ψηλορείτη
Γράφει ο Νίκος Κ. Σκουλάς, Αντιπεριφερειάρχης Τεχνικών Έργων Περιφέρειας Κρήτης
Η Περιφέρεια Κρήτης, έχει καταγράψει τις προτεραιότητές της και τις λύσεις των θεμάτων της εδαφικής της αρμοδιότητας. Η μεγάλη υστέρηση της κεντρικής διακυβέρνησης στην αποκέντρωση πόρων προς στην αυτοδιοίκηση, είναι κοινός τόπος. Αυτό, χρονίζει και δυσκολεύει την υλοποίηση υποδομών και δράσεων, που θα έπρεπε να είναι ήδη στην διάθεση των πολιτών.
Συνοπτικά, γνωρίζουμε και γνωστοποιούμε τις ανάγκες του νησιού μας. Ωστόσο, η διοικητική διάρθρωση ενός αναχρονιστικού συγκεντρωτικού συστήματος, μας υποχρεώνει στην διαρκή «ζητεία» από την κυβέρνηση. Τούτο έχει ως συνέπεια, την αποσπασματική και σταδιακή παρέμβαση, λόγω έλλειψης αυτοτελών εισοδημάτων της Περιφέρειας.
Είναι ενδεικτική, η περίπτωση του δρόμου, που θα βγάλει από την απομόνωση τις κοινωνίες του βόρειου Ψηλορείτη. Ο δρόμος αυτός, σε επίπεδο μελετών και εκτέλεσης ανήκει στην αρμοδιότητα της Περιφέρειας Κρήτης. Διεξάγεται από την Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Περιφέρειας Κρήτης για την διαδρομή από τους «Κουμπέδες» έως τα Ανώγεια. Επίσης, από την Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Π.Ε. Ρεθύμνου από τα Ανώγεια έως το Πάνορμο.
Η διαδρομή αυτή, στοχεύει στην ταχύτερη και ασφαλέστερη πρόσβαση στις ορεινές κοινωνίες της Κρήτης. Τούτο, είναι προϋπόθεση για την άρση της χρόνιας οικονομικής καχεξίας. Προσδοκάται επίσης η βελτίωση της ποιότητας ζωής σε μια συγκριτικά δημογραφικά ακμάζουσα περιοχή, που έχει ωστόσο, ισχνή και επισφαλή παραγωγική βάση.
Με αφορμή την σχετική συζήτηση στο επερχόμενο Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης, για την γνώση των συμπολιτών μας καταθέτουμε μια συνολική και όσον το δυνατόν πιο σύντομη αναφορά στο έργο:
ΤΑ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ
Η ελλιπής χρηματοδότηση από το Κράτος, οδηγεί αναγκαστικά στην σταδιακή μελέτη και κατασκευή του δρόμου, που ξεκινά από την περιοχή «Κουμπέδες» πριν τον «Αρόλιθο» Μαλεβιζίου και καταλήγει στο Πάνορμο Μυλοποτάμου, όπου συνδέεται με τον ΒΟΑΚ.
Η επιμέρους κατασκευή και μελέτη του δρόμου, έχει ως ακολούθως κατά τμήματα:
Α. ΣΤΡΟΥΜΠΟΥΛΑΣ – ΑΣΤΥΡΑΚΙ. ΣΥΝΤΕΛΕΣΜΕΝΟ.
Στις 12 Αυγούστου 2022, δόθηκε στην κυκλοφορία από την Υπηρεσία μας, η διαδρομή μήκους 7,8 χιλιομέτρων από τον Κόμβο του Στρούμπουλα έως το Αστυράκι. Το τμήμα αυτό έδειξε στην πράξη τα βελτιωμένα τεχνικά χαρακτηριστικά που θα έχει όλη η διαδρομή και έκανε την πρόσβαση στα ορεινά πιο βατή. Κατά μήκος του δρόμου τοποθετήθηκε ειδική περίφραξη για λόγους αυξημένης προστασίας από την τοπική κτηνοτροφία. Επίσης ολοκληρώθηκαν πρόσφατα, συνοδά έργα διαπλάτυνσης και αντικατάστασης του ασφαλτοτάπητα εντός του οικισμού Αστυράκι που διαφοροποίησαν σημαντικά την ποιότητα της διαδρομής. Για λόγους ασφαλείας, αποφασίστηκε να παραμείνουν οι φωτεινοί σηματοδότες εντός οικισμού.
Β. ΣΙΣΑΡΧΑ – ΑΝΩΓΕΙΑ. ΥΠΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ.
Από το καλοκαίρι του 2023 έχει εγκατασταθεί ο εργολάβος και κατασκευάζεται ήδη το τμήμα Ανώγεια – Σίσαρχα μήκους περίπου 2,5 χιλιομέτρων. Οι δυσχέρειες που ανακύπτουν σε κάθε ορεινή οδοποιία, αντιμετωπίζονται με την συνέργεια των τοπικών κοινωνιών και την επιστημονική λύση κάθε θέματος που εμφανίζει η γεωμορφολογία της χάραξης. Ως τελικό αποτέλεσμα, μειώνεται σε μόλις δύο λεπτά η απόσταση Ανώγεια -Σίσαρχα με την παράδοση του έργου.
Γ. ΑΡΟΛΙΘΟΣ – ΣΤΡΟΥΜΠΟΥΛΑΣ & ΠΡΟΣ ΤΥΛΙΣΟ. ΜΕΛΕΤΗ.
Από την άνοιξη του 2023, εκπονείται μελέτη για το τμήμα από «Κουμπέδες» έως τον Κόμβο Στρούμπουλα, μήκους περίπου 4 χιλιομέτρων. Η διαδρομή της χάραξης θα ξεκινά αμέσως μετά το ιστορικό κτήριο των Κουμπέδων προς Αρόλιθο. Προβλέπει κατασκευή κυκλικού κόμβου στην συμβολή της Παλιάς Εθνικής Οδού (Π.Ε.Ο.) με την επαρχιακή οδό προς Τύλισο, στην θέση «Σερβιλή». Έπειτα, ο δρόμος θα διέρχεται σε ευθεία μπροστά από το τοπικό βενζινάδικο και συνεχίζει παρακάμπτοντας το ΒΙΟ.ΠΑ. Τυλίσου, από νότο. Σχηματίζει κυκλικό κόμβο, περίπου εκατό μέτρα νότια της επιχείρησης «Βατσινά». Συνεχίζει δυτικά μέσω των ελαιώνων για να συναντήσει μπροστά από το κτήμα Τρούλη, την προ δεκαπενταετίας υφιστάμενη χάραξη. Εκεί, έχει εκτελεστεί το μεγάλο μέρος των χωματουργικών εργασιών και τεχνικών στοιχείων, σε ευθεία περίπου που εκτείνεται έως τον κόμβο του Στρούμπουλα. Από τον δεύτερο κυκλικό κόμβο μετά το ΒΙΟ.ΠΑ., ήδη εξετάζεται επιστημονικά και υπάρχει η πολιτική βούληση για την επέκταση του δρόμου σε μήκος περίπου ενός χιλιομέτρου έως το Γυμνάσιο Τυλίσου, με τις ίδιες οδικές προδιαγραφές στο πλαίσιο της ίδιας μελέτης. Έως σήμερα έχει εγκριθεί ο Προκαταρτικός Προσδιορισμός Περιβαλλοντικών Απαιτήσεων (ΠΠΠΑ), η πρώτη δηλαδή φάση της περιβαλλοντικής μελέτης για αυτό το τμήμα.
Δ. ΑΣΤΥΡΑΚΙ – ΚΥΛΙΣΤΟΣ. ΜΕΛΕΤΗ.
Διενεργείται μελέτη, από τις αρχές του 2023, για το τμήμα από το Αστυράκι έως την περιοχή «Κυλιστός» στα όρια της Π.Ε. Ηρακλείου, μήκους περίπου 5 χιλιομέτρων. Ο μελετητής αξιολόγησε τέσσερεις εναλλακτικές διαδρομές που θα ξεκινούν όλες από Αστυράκι και θα καταλήγουν στον Κυλιστό. Η βαθμολογία των εναλλακτικών διαδρομών με τους συντελεστές του νόμου, δηλαδή, επικινδυνότητας, μηκοτομής, τεχνικών χαρακτηριστικών ασφάλειας και κόστους, απέδειξε μεγάλη απόκλιση. Δόθηκε, με άριστα το 100, η μέγιστη βαθμολογία 63 για την επιλεγόμενη διαδρομή μέσω Αηδονοχωρίου- Καμαριώτη και η ελάχιστη 36,25 για την διαδρομή μέσω Καμαρακίου. Η μελέτη για το τμήμα αυτό, είναι σήμερα σε φάση δημόσιας διαβούλευσης της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
Ε. ΚΥΛΙΣΤΟΣ – ΣΙΣΑΡΧΑ. ΜΕΛΕΤΗ.
Εντάχθηκε ήδη στην ίδια παραπάνω μελέτη και το τμήμα Κυλιστός – Σίσαρχα μήκους περίπου 1,5 χιλιομέτρου. Η μελέτη και το έργο θα ξεκινά από τον Τίμιο Σταυρό στο Βαρσαμά μέχρι το κοιμητήριο Σισάρχων, όπου σταματά η εκτελούμενη εργολαβία του δρόμου Ανώγεια – Σίσαρχα. Στην γέφυρα του Βαρσαμά προβλέπεται τεχνικό έργο, κατάλληλα διαστασιολογημένο, με βάση την υδραυλική μελέτη. Εγκαταλείπεται η σημερινή μακρά διαδρομή που διέρχεται περιμετρικά του λόφου της «Καψίλας» από την γέφυρα του Βαρσαμά έως πριν τα Σίσαρχα.
Συνεπώς, έχουμε ήδη εκπόνηση ενιαίας μελέτης από το Αστυράκι έως τα Σίσαρχα. Ως αποτέλεσμα, το μήκος αυτής της διαδρομής μειώνεται σε 6,4 χιλιόμετρα από τα 9 χιλιόμετρα που είναι σήμερα. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά της διαδρομής επιτρέπουν σημαντική άνοδο και του ορίου ταχύτητας. Και οι δύο αυτοί συντελεστές, συντομεύουν και βελτιώνουν αποφασιστικά το πιο δύσκολο σημείο της μελετώμενης ορεινής χάραξης.
ΣΤ. ΠΑΡΑΚΑΜΨΗ ΑΝΩΓΕΙΩΝ. ΜΕΛΕΤΗ.
Διεξάγεται από την Π.Ε. Ρεθύμνου, μελέτη για την Παράκαμψη του οικισμού Ανωγείων. Θα ξεκινά από το βενζινάδικο στην είσοδο των Ανωγείων και θα παρακάμπτει βόρεια τον οικισμό μέσω κοιμητηρίου και πρώην Σφαγείων, μέχρι την θέση «Ξυλογιάννη». Η μελέτη βρίσκεται σε φάση περιβαλλοντικής Αδειοδότησης.
Ζ. ΑΝΩΓΕΙΑ – ΓΑΡΑΖΟ. ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΕΛΕΤΗ.
Η μελέτη του τμήματος Γαράζο – Ανώγεια είναι ολοκληρωμένη. Πρόκειται για έργο ώριμο προς χρηματοδότηση. Η διαδρομή από τα Ανώγεια έως την διασταύρωση Μουρτζανών θα έχει συνολικό μήκος 12 χιλιόμετρα από τα 16,8 που είναι σήμερα, πλην της παράκαμψης Αξού. Το πρώτο τμήμα από Μουρτζανά έως Αξό θα έχει μήκος 8,2 χιλιόμετρα. Το δεύτερο τμήμα από Αξό έως Ανώγεια θα έχει μήκος 3,8 χιλιόμετρα από 6 που είναι σήμερα. Προβλέπονται πέντε ισόπεδοι κόμβοι, ο ένας εκ των οποίων θα είναι ισόπεδος στην συμβολή της διαδρομής προς τα Ζωνιανά. Προβλέπονται επίσης πέντε γέφυρες. Στην απόληξή του, ο δρόμος θα συνδέεται με την μελέτη παράκαμψης Ανωγείων και την περαιτέρω διαδρομή έως Μαλεβίζι.
Η. ΠΑΡΑΚΑΜΨΗ ΑΞΟΥ. ΕΝΤΑΓΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΣΤΟ ΕΣΠΑ- ΠΕΠ ΚΡΗΤΗΣ.
Στο τμήμα της διαδρομής « Παράκαμψη Αξού» μήκους 3,5 χιλιομέτρων έχουν ολοκληρωθεί οι μελέτες και έχουν συντελεστεί οι απαλλοτριώσεις. Το έργο, έχει ήδη ενταχθεί στο ΕΣΠΑ-ΠΕΠ ΚΡΗΤΗΣ με συνολικό προϋπολογισμό 8.285.024,50 €. Η ανασκαφική έρευνα αρχαιοτήτων θα προηγηθεί, αρχίζοντας άμεσα καθότι το κόστος της καλύπτεται από το έργο. Μετά την ολοκλήρωσή της, θα δημοπρατηθεί το έργο που αφορά την κατασκευή της Παράκαμψης Αξού.
Θ. ΓΑΡΑΖΟ – ΠΑΝΟΡΜΟ. ΜΕΛΕΤΗ.
Δημοπρατείται από την Π.Ε. Ρεθύμνου η μελέτη του οδικού άξονα Γαράζο – Πάνορμο, συνολικού μήκους περίπου 17,5 χλμ. Η διαδρομή ξεκινά από το Γαράζο και καταλήγει στην συμβολή του ΒΟΑΚ στο Πάνορμο. Προεκτιμώμενη αμοιβή της μελέτης 2.269.443,42 €» (με Φ.Π.Α.). Με την μελέτη αυτή, παρακάμπτονται επικίνδυνα τμήματα των επαρχιακών οδών καθώς και τμήμα της παλαιάς εθνικής οδού Ρεθύμνου-Ηρακλείου.
Ι. ΚΟΜΒΟΣ ΓΑΖΙΟΥ – ΑΡΟΛΙΘΟΣ & Π.Ε.Ο. ΑΠΟ ΜΑΡΑΘΟ ΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΟ. ΑΣΦΑΛΤΟΣΤΡΩΣΕΙΣ – ΣΤΗΘΑΙΑ – ΦΩΤΙΣΜΟΣ.
Για το τμήμα της παλιάς εθνικής οδού από τον Κόμβο Γαζίου έως τους Κουμπέδες – Αρόλιθο, δεν υπάρχει μελέτη κατασκευής. Ωστόσο, και το τμήμα αυτό, μήκους 6 χιλιομέτρων, ασφαλτοστρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 με χρηματοδότηση προϋπολογισμού 27.300.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης για έργα που κάλυψαν 122 χλμ της Παλαιάς Εθνικής Οδού σε διάφορα σημεία της Κρήτης. Πρόσφατα, τοποθετήθηκαν στηθαία ασφαλείας και ενισχύθηκε η οδοσήμανση στα κομβικά σημεία αυτής της διαδρομής από Γάζι έως Ρέθυμνο. Τις επόμενες ημέρες, θα τοποθετηθεί και φωτισμός στα προεπιλεγμένα σημεία της διαδρομής Γάζι – Αρόλιθος.
Από την ίδια εργολαβία της Υπηρεσίας μας, ασφαλτοστρώθηκε το φθινόπωρο του 2024, η διαδρομή από το Μάραθος έως το Σταυρωμένο Ρεθύμνου σε μήκος 60 περίπου χιλιομέτρων, αλλάζοντας τις συνθήκες ασφάλειας για όλη την Παλαιά Εθνική Οδό (Π.Ε.Ο.) που διασχίζει το Δήμο Μυλοποτάμου και το Δυτικό Μαλεβίζι, μετά από αρκετές δεκαετίες. Ολοκληρώθηκε πρόσφατα και η τοποθέτηση μεταλλικών στηθαίων σε μήκος 45 χιλιομέτρων στην ίδια όδευση.
ΙΑ. ΒΟΑΚ – ΔΙΑΣΤΑΥΡΩΣΗ Π.Ε.Ο. ΠΡΟΣ ΡΟΓΔΙΑ & ΚΟΥΡΗΤΕΣ. ΑΣΦΑΛΤΟΣΤΡΩΣΕΙΣ.
Τέλος, το φθινόπωρο του 2023 ολοκληρώθηκε η αντικατάσταση του ασφαλτοτάπητα του ΒΟΑΚ από τον Κόμβο Παπαναστασίου στο Ηράκλειο έως τον κόμβο Γαζίου και τα Λινοπεράματα, με εμφανή βελτίωση στην διαδρομή και προς Μαλεβίζι – Μυλοπόταμο. Η υπηρεσία μας αποκατέστησε επίσης την ίδια περίοδο το φθαρμένο τμήμα της Π.Ε.Ο. μήκους 700 μέτρων από τον Άγιο Νικόλαο στο Γάζι έως την διακλάδωση προς Ρογδιά και Κουρήτες.
Η χάραξη του δρόμου αυτού προς το ορεινό Μαλεβίζι και το Μυλοπόταμο, προβλέπεται να έχει ενιαία τεχνικά χαρακτηριστικά, ταυτόσημα με αυτά του τμήματος Στρούμπουλας – Αστυράκι, που κυκλοφορείται ήδη.
Η Περιφέρεια Κρήτης, και ο Περιφερειάρχης, με την υποστήριξη του επιστημονικού προσωπικού των υπηρεσιών μας, βρίσκονται πάντα σε στενή συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες και την τοπική αυτοδιοίκηση του πρώτου βαθμού, προκειμένου να γίνει πράξη το όραμα αυτού του μεγάλου έργου.
Η διαδρομή από το Γάζι έως το Πάνορμο θα είναι μια αρτηρία οικονομικού και κοινωνικού απεγκλωβισμού, πληθυσμών που βίωσαν την υπανάπτυξη λόγω έλλειψης προσβάσεων. Αυτή η οραματική δράση, που σχεδιάζεται και εκτελείται από την Περιφέρεια Κρήτης, έχει στόχο ένα μέλλον που η ανάπτυξη θα εκτοπίσει την καταστολή, ως παράμετρο της τοπικής αφήγησης.
Η αυτοδιοικητική μας παράδοση, αυτή της συναίνεσης και της καλοπροαίρετης συνδημιουργίας, διέπει κάθε πτυχή αυτής της σοβαρής προσπάθειας.
Ηράκλειο, 30 Απριλίου 2026
Νίκος Κ. Σκουλάς
